Geniz eti (adenoid), burnun arkasında, boğazın üst kısmında bulunan ve bağışıklık sisteminin parçası olan küçük bir doku kümesidir. Genellikle dört yaş civarında küçülmeye başlar ve erken yetişkinlikte büyük ölçüde kaybolur. Bazı çocuklarda ise burnun arkasını tıkayacak kadar büyür ve hem nefes almayı hem de kulakları etkileyebilir. Bu yazı, ailelerin fark ettiği belirtileri, neden çoğu zaman önce beklendiğini ve ameliyat gerektiğinde nelerle karşılaşacağınızı anlatır.
Ailelerin fark ettiği belirtiler
Büyümüş geniz etinin en tipik belirtisi ağızdan nefes almaktır. Çocuk burnu tıkalıymış gibi konuşabilir, geceleri horlayabilir ve bazen uykuda nefesi birkaç saniye durabilir. Sık tekrarlayan kulak enfeksiyonları da geniz eti büyümesiyle birlikte görülebilir.
Kulakla ilgili ikinci bir tablo, kulak zarının arkasında, orta kulakta sıvı birikmesidir (seröz otit). Çoğu zaman en belirgin işareti geçici işitme azlığıdır ve sıklıkla iki kulağı birden etkiler. Çocuğunuz yüksek sesle konuşuyor, söylenenleri tekrar ettiriyor, televizyonun sesini açıyor, uzaktan seslenince duymuyor, kolay dağılıyor ya da yorgun ve huzursuz görünüyorsa işitmesi kontrol edilmelidir. Kulak ağrısı ve denge sorunları da olabilir. Sıvı uzun sürerse konuşma gelişimini ve okuldaki ilerlemeyi etkileyebilir.
Önce izlemek: üç aylık bekleme
Orta kulaktaki sıvı çoğu çocukta kendiliğinden, genellikle üç ay içinde geçer. Bu nedenle kılavuz, risk grubunda olmayan bir çocuğun sıvının başladığı tarihten (biliniyorsa) ya da tanı tarihinden itibaren üç ay izlenmesini önerir. Bu dönemde sıvıyı tedavi etmek için kortizon, antibiyotik, antihistaminik ya da burun açıcı ilaç kullanılmamasını da önerir; sıvı için etkili bir ilaç yoktur.
Sıvı üç ay ya da daha uzun sürerse çocuğun yaşına uygun bir işitme testi yapılır. Tüp takılmayan ve sıvısı süren çocuklar, sıvı geçene ya da belirgin bir işitme kaybı ortaya çıkana kadar üç ila altı ayda bir yeniden değerlendirilir.
Down sendromu, yarık damak, önceden var olan bir işitme kaybı ya da konuşma gecikmesi gibi durumlarda çocuk risk grubundadır. Bu çocuklarda sıvının kendiliğinden geçme olasılığı daha düşüktür ve işitme azlığının etkisi daha büyük olabilir; bu yüzden daha erken ve daha yakından değerlendirilirler.
Geniz eti büyümesinde de, sorunların ne kadar ciddi olduğuna göre, önce kendiliğinden düzelip düzelmeyeceğini görmek için beklenebilir.
Tüp ya da geniz eti ameliyatı ne zaman düşünülür
Kulak tüpü (ventilasyon tüpü), kulak zarına yerleştirilen çok küçük bir borudur. Sıvının boşalmasını sağlar ve kulak zarını açık tutar. Güncel kılavuz, iki kulakta en az üç ay süren sıvı ve belgelenmiş işitme güçlüğü olan çocuklara tüp önerilmesini tavsiye eder. Sıvı üç aydır sürüyor ve denge sorunları, okulda zorlanma, davranış sorunları ya da kulak rahatsızlığı gibi ona bağlanabilecek yakınmalar varsa da tüp düşünülebilir.
Sık tekrarlayan kulak enfeksiyonlarında karar, değerlendirme sırasında kulakta sıvı olup olmamasına bağlıdır. O anda iki kulak da temizse tüp önerilmez; bir ya da iki kulakta sıvı varsa önerilebilir.
Geniz eti ameliyatı (adenoidektomi) tek başına, burun tıkanıklığı, horlama ya da uyku apnesi gibi geniz etine bağlı sorunlar için yapılabilir. Tüp takılırken geniz etinin de alınması iki durumda düşünülür: çocuğun burun tıkanıklığı ya da geniz eti iltihabı gibi geniz etine bağlı belirtileri varsa ya da çocuk dört yaşında veya daha büyükse, ileride enfeksiyonların tekrarlamasını ya da yeniden tüp gerekmesini azaltmak amacıyla. Dört yaşından küçük çocuklarda, ayrı bir neden yoksa, yalnızca kulaktaki sıvı için geniz eti alınmaz. Bazı çocuklar için geçici bir işitme cihazı da seçenekler arasındadır.
Ameliyat günü
Her iki işlem de genel anestezi altında, yani çocuk uyurken yapılır ve çoğu zaman günübirlik planlanır: çocuk kendini iyi hissettiğinde aynı gün eve döner. Öncesinde belirli bir süre aç kalması gerekir; bu süre size önceden bildirilir.
Tüp takılırken kulak zarında küçük bir açıklık oluşturulur, sıvı boşaltılır ve tüp bu açıklığa yerleştirilir; işlem kısa sürer. Geniz eti ağız yoluyla alınır, dışarıda kesi yoktur ve işlem genellikle yarım saat kadar sürer. İki işlem gerekiyorsa aynı anestezide yapılabilir.
Uyandıktan sonra çocuğunuzun midesi bulanabilir. Geniz eti alındıysa burun tıkanıklığı, boğaz ve kulak ağrısı, geçici olarak genizden gelen bir ses ve ağız kokusu görülebilir. Bunlar iyileşmenin olağan parçalarıdır.
Sonraki haftalar
Geniz eti ameliyatından sonra iyileşme genellikle yaklaşık bir hafta sürer. Bu sürede çocuğunuzu okuldan ya da kreşten uzak tutun ve enfeksiyon kapma olasılığını azaltmak için kalabalıklardan kaçının. Ağrı için parasetamol ya da ibuprofen gibi önerilen ağrı kesiciyi, önerilen dozda verin; on altı yaşından küçük çocuklara, doktor özellikle yazmadıkça aspirin vermeyin. Çocuğunuzu bir an önce alıştığı yiyeceklere döndürün ve bol sıvı içirin; yemek yemek boğazın iyileşmesine yardım eder. Sesteki değişiklik genellikle birkaç hafta içinde düzelir.
Tüp takıldıktan sonra çocuklar genellikle kısa sürede günlük yaşamlarına döner. Kılavuz, çoğu çocuk için rutin olarak kulak tıkacı kullanılmasını ya da yüzmeden kaçınılmasını önermez; çocuğunuz için farklı bir öneri varsa doktorunuz söyleyecektir. Tüp yerindeyken kulaktan akıntı gelirse doktorunuza başvurun; bu durum genellikle ağızdan ilaç yerine antibiyotikli kulak damlasıyla tedavi edilir. İlk kontrol tüp takıldıktan sonraki üç ay içinde yapılır; ardından tüp kendiliğinden düşene kadar (genellikle altı ila on iki ay) düzenli kontroller devam eder.
Geniz eti ameliyatından sonra çocuğunuzda ağrı kesiciye rağmen geçmeyen ya da artan ağrı, yüksek ateş, ağrılı ya da sertleşmiş boyun ya da sıvı içmeme olursa aynı gün muayenehaneyi arayın. Boğazdan ya da burundan herhangi bir kanama, kusmukta kan ya da siyah veya kahverengi kusmuk acil durumdur: hemen 112’yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.