Düşmek, yüze top çarpması ya da bir dirsek darbesi burnu kırabilir veya eğebilir. Burunların çoğu şişlik indikten sonra eskisi gibi görünür; bazıları ise bir yana eğri ya da bir tarafı tıkalı kalır. Aşağıda ilk günlerde neler yapılacağını ve eğri kalan bir burnun sonradan nasıl düzeltilebileceğini bulabilirsiniz.
İlk günler: şişlik burnun şeklini gizler
İlk günlerde burun şişer ve morluk çoğu zaman göz altlarına yayılır. Şişlik düz bir burnu eğri gösterebilir ya da var olan bir eğriliği gizleyebilir; bu yüzden şekil henüz değerlendirilemez. Şişliğin, kemiklerin kontrol edilebileceği kadar inmesi yaklaşık beş gün sürer.
O zamana kadar havluya sarılmış soğuk bir kompresi her seferinde en fazla 15 dakika burnunuzun üzerinde tutmak ve başınızı fazladan bir yastıkla yükselterek uyumak şişliği ve ağrıyı hafifletir; parasetamol da ağrıya iyi gelir. Burnunuzu kendiniz düzeltmeye çalışmayın, kurcalamayın ve sümkürmeyin. Yaklaşık iki hafta yorucu egzersizden, en az altı hafta da temaslı sporlardan uzak durun.
Burnunuz kanarsa dik oturun, öne eğilin ve ağzınızdan nefes alarak burun deliklerinin hemen üstündeki yumuşak kısmı 15 dakikaya kadar sıkın.
Hemen yardım gerektiren belirtiler
Bazı belirtiler beklemeye gelmez. Aşağıdakilerden biri olursa 112’yi arayın ya da en yakın acil servise gidin:
- Durmayan bir burun kanaması.
- Burundan berrak, sulu bir sıvı gelmesi; bu, ciddi bir kafa yaralanmasının belirtisi olabilir.
- Kusma, bayılma, konuşmada güçlük ya da şiddetli baş ağrısı gibi başka kafa yaralanması belirtileri.
- Bulanık ya da çift görme veya gözde ağrı.
- Büyük ya da açık bir yara.
Bir belirti burnun içinde olduğu için kolayca gözden kaçar: bir ya da iki tarafı tıkayan, çoğu zaman mor renkli ve ağrılı olabilen bir şişlik. Bu, burnu ikiye bölen kıkırdak ve kemik duvarın, yani septumun zarı altında kan toplanması (septal hematom) olabilir. Hemen görülmesi ve boşaltılması gerekir; bırakılırsa iltihaplanabilir ve burun sırtını taşıyan kıkırdağa zarar verebilir.
Yaklaşık bir hafta sonra muayene
İlk şişlik indikten sonra burnunuz eğri görünüyorsa, bir tarafı tıkalı kalıyorsa ya da şişlik üç gün sonra hâlâ inmeye başlamadıysa burnunuzu muayene ettirin. Kulak burun boğaz uzmanı burnu çoğu zaman darbeden yedi ile on gün sonra görür; bu dönemde şekil hem dışarıdan hem içeriden değerlendirilebilir. Basit bir burun kırığında genellikle röntgen gerekmez.
Burun kemikleri yerinden oynadıysa bazen anestezi altında, hiç kesi yapılmadan yerlerine geri getirilebilir; buna kapalı redüksiyon denir. Bu işlemin kemikler kaynamadan yapılması gerekir: İngiliz KBB cerrahları derneği ENT UK, hasta bilgilendirmesinde darbeden sonraki 14 günü sınır olarak verir; İngiltere’nin ulusal sağlık hizmeti NHS ise üç haftadan söz eder. İşlem çoğu zaman şekli düzeltir, ama burnu her zaman eski hâline getirmez.
Septum neden çoğu zaman birlikte eğrilir
Burun katmanlardan oluşur: üstte iki küçük burun kemiği, onların altında kıkırdak ve içeride, burun sırtını taşımaya da yardım eden septum. Kemikleri yerinden oynatacak kadar güçlü bir darbe septumu da çoğu zaman eğer ya da kırar; eğrilen septum burnun dışını da kendisiyle birlikte çekebilir ve bir taraftaki hava yolunu daraltabilir.
Bu yüzden dışarıdan daha düz görünen bir burun bir tarafından tıkalı kalabilir; darbeden üç hafta sonra hâlâ tıkalı olan bir burunda septum bükülmüş olabilir. Yalnızca dışarıdan düzeltilen bir burnun, septumun çekmesiyle yeniden eğrilebilmesinin nedeni de budur. Burun kırıkları üzerine 2023’te yayımlanan bir makale, kapalı redüksiyondan sonra, özellikle septum ciddi biçimde etkilendiyse, sonradan açık bir ameliyatın sık gerektiğini bildirir.
Düzeltme neden genellikle birkaç ay bekler
İlk haftalar geçtikten sonra kemikler kaynamıştır ve artık kolayca yerine getirilemez. Hâlâ eğri olan bir burun genellikle birkaç ay sonra, şişlik indiğinde, ameliyatla düzeltilir. ENT UK, hasta bilgilendirmesinde darbeden on iki ay ya da daha uzun süre sonra yapılan ek ameliyattan söz eder; aynı 2023 makalesi ise üç ay ya da daha sonra yapılan açık ameliyatın, septumu ve kemikleri daha eksiksiz düzeltebilme gibi avantajlarını anlatır.
Beklemek, burnun gerçekte nasıl iyileştiğini de gösterir; böylece onu değiştirmek isteyip istemediğinize sakin kafayla karar verebilirsiniz. Sizi rahatsız etmeyen hafif bir eğrilik hiç tedavi gerektirmeyebilir.
Burnun dışını ve içini düzeltmek
Darbe sonrası çoğu zaman iki tür cerrahi birleştirilir. Septoplasti septumu burun deliklerinden düzeltir ve dışarıda kesi bırakmaz; amacı nefestir, burnun görünüşünü değiştirmesi beklenmez. Rinoplasti teknikleri ise burnun dışını değiştirir: kemikleri, burun sırtının kıkırdağını ve burun ucunu. İkisi aynı ameliyatta yapıldığında buna septorinoplasti denir.
Ana hatlarıyla ameliyat genel anestezi altında iki ile beş saat sürer; burun içindeki küçük kesilerle ya da bunlara ek olarak burun delikleri arasındaki deride açılan küçük bir kesiyle yapılır. Septum düzeltilip ortaya alınır ve burnu desteklemesi için sağlam bir şeridi korunur. Burun kemikleri osteotomi denen ince, kontrollü kesilerle serbestleştirilip orta hatta doğru taşınır; burun sırtının kıkırdağı düzeltilir ve yerinde tutulur, bunun için gerektiğinde genellikle septumdan alınan küçük kıkırdak greftleri kullanılır. Dışarıya konan bir atel kemikleri yerinde tutar.
İyileşme
Göz çevresindeki morluk genellikle bir hafta içinde geçer. Dıştaki atel ve varsa burun içindeki ateller ameliyattan bir ile iki hafta sonra alınır. İşten yaklaşık iki hafta uzak kalmayı planlayın; işiniz tozlu bir ortamdaysa ya da beden gücü gerektiriyorsa bu süre uzayabilir. Yorucu egzersiz ve temaslı sporlar için en az iki hafta beklenir; burun da birkaç ay boyunca darbelere karşı hassas kalır.
Şişliğin çoğu birkaç hafta içinde iner, ama burnun oturması ve nefesin açılması üç aya kadar sürebilir; son şekil yaklaşık bir yıl sonra değerlendirilir.
Ameliyatın riskleri
İlk günlerde burun kanaması sık görülür; nadiren kanama, hastaneye dönmeyi gerektirecek kadar yoğun olabilir. Enfeksiyon ve septumun zarı altında kan toplanması nadirdir, ama erken tedavi gerektirir. Burun ucunda, üst dişlerde ya da dudaklarda uyuşukluk olabilir ve genellikle zamanla geçer. Septumda delik ve burun içinde yapışıklık daha seyrektir; genel anestezinin riskleri ameliyattan önce anlatılır.
Eğri burnun kendine özgü riskleri de vardır. Kıkırdak eski şekline dönme eğilimindedir; bu yüzden burun ameliyattan sonraki aylarda biraz geri kayabilir, septum da tamamen düzelmeyebilir ya da yeniden eğrilebilir. ENT UK, septorinoplasti bilgilendirmesinde bunun yaklaşık on vakadan birinde görüldüğünü ve her yüz kişiden beş ila on kişinin burnun şeklini düzeltmek için ek bir ameliyata ihtiyaç duyduğunu belirtir. Hiçbir yüz tam simetrik değildir; amaç belirgin biçimde daha düz bir burundur ve sonucun buna ne kadar yaklaşacağı kişiden kişiye değişir.
Kendi burnunuzla ilgili sorularınız, zamanlama ve ameliyatın sizin için uygun olup olmadığı muayenede yanıtlanır.