Geçmeyen ses kısıklığı: gırtlak ne zaman muayene edilmeli?

Ses kısıklığı; sesin pürüzlü, nefesli ya da zorlanarak çıkması, her zamankinden zayıf olması veya çabuk yorulması demektir. Çoğunlukla bir soğuk algınlığıyla ya da sesin yoğun kullanılmasıyla başlar ve kendiliğinden geçer. Uzun sürdüğünde de nedeni sıklıkla iyi huyludur; ancak nedeni bulmanın tek yolu ses tellerine bakmaktır. Bu yazı yetişkinler içindir; sizin için geçerli planı, sizi muayene eden uzman belirler.

Ses kısıklığı ne zaman muayene edilmeli

Amerikan Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Akademisi Vakfı’nın klinik kılavuzu, dört hafta içinde geçmeyen ya da düzelmeyen ses kısıklığında gırtlağın muayene edilmesini, yani laringoskopi yapılmasını önerir; aile hekimlerine yönelik bazı öneriler bu süreyi üç hafta olarak alır. Aynı kılavuz, ciddi bir neden düşünüldüğünde gırtlağın süreye bakılmaksızın daha erken muayene edilmesini önerir.

Ses kısıklığına aşağıdakilerden biri eşlik ediyorsa dört haftayı beklemeden muayene olun:

• sigara içiyor olmak ya da geçmişte içmiş olmak
• yutkunurken zorlanma ya da ağrı
• öksürükle kan gelmesi
• boyunda şişlik
• hırıltılı solunum ya da nefes almakta zorlanma
• ses kısıklığının boyun ya da göğüs ameliyatından veya anestezide solunum tüpü kullanılmasından sonra başlaması
• işinizin sesinize dayanması

Bu belirtiler tek başına ciddi bir sorun olduğu anlamına gelmez; gırtlağın bekleyip izlemek yerine kısa sürede muayene edilmesi gerektiğini gösterir. Ani ya da ağır nefes darlığı acil durumdur: 112’yi arayın.

Tedavi nedene bağlı olduğu için kılavuz ayrıca ses kısıklığında rutin antibiyotik kullanılmamasını, gırtlak görülmeden kortizonlu ilaç başlanmamasını ve muayene yapılmadan yalnızca ses kısıklığı için reflü ilacı verilmemesini önerir. Tanı konmadan kullanılan bir ilaç işe yaramayabilir ve nedenin bulunmasını geciktirebilir.

Ses telleri nasıl incelenir

Sesinizi kullanma biçiminiz, sigara, mide yanması gibi reflü belirtileri ve yakın zamanda geçirilmiş bir ameliyat hakkındaki soruların ve boyun muayenesinin ardından laringoskopi, muayene odasında ve siz uyanıkken yapılır. Ya burundan ince, esnek bir kamera ilerletilir (genellikle burnu uyuşturan bir sprey sıkıldıktan sonra) ya da siz uzun bir “iii” sesi çıkarırken ağzın arka kısmına sert bir teleskop tutulur. Birkaç dakika sürer ve kısa bir an hapşırma ya da öğürme isteği yapabilir.

Stroboskopi, sesinizle eş zamanlı yanıp sönen bir ışık ekler; böylece ses tellerinin titreşimi ağır çekimdeymiş gibi izlenebilir. Normal ışıkta gözden kaçabilecek, titreşen kenardaki değişiklikleri gösterir.

Uzun süren ses kısıklığının sık nedenleri

Nodüller, çoğunlukla iki ses telinin ortasında karşılıklı oluşan küçük, sert kabarıklıklardır. Yüksek sesle ya da saatlerce konuşmak gibi tekrarlayan zorlanmalarla gelişir; öğretmenlerde, şarkıcılarda ve sesini çok kullanan başka kişilerde sık görülür.

Polipler daha yumuşak kabarıklıklardır, genellikle tek bir ses telinde bulunur ve sesin zorlanmasıyla ve sigarayla ilişkilidir. Kistler ses telinin örtüsünün altındaki küçük keseciklerdir ve çoğunlukla tek taraftadır. İkisi de ses tellerinin düzgün kapanıp titreşmesini engeller.

Mide içeriğinin boğaza kadar çıktığı reflü, gırtlağı tahriş edebilir. Ses kısıklığı hiçbir oluşum olmadan, sesin kullanılış biçiminden de kaynaklanabilir: gırtlak çevresindeki kaslar gerektiğinden fazla çalışır ve buna kas gerginliği disfonisi denir.

Daha seyrek nedenler arasında zayıf hareket eden ya da hiç hareket etmeyen bir ses teli, ses tellerinin yaşa bağlı incelmesi ve kanseri dışlamak için örnek alınması gereken bir oluşum sayılabilir. Bunları birbirinden ayırmak, muayenenin amacıdır.

İlk adım genellikle ses terapisidir

Ses terapisini, ses bozukluklarıyla çalışan bir dil ve konuşma terapisti uygular. Terapide, nefes, harcanan güç, ses perdesi ve şiddeti dahil olmak üzere sesi üretme biçiminiz ve ses tellerini zorlayan alışkanlıklarınız üzerinde çalışılır. Kılavuz ses terapisini nodül, polip ve kist gibi oluşumlarda ilk tedavi olarak tanımlar; terapiye başlamadan önce gırtlağın muayene edilmesini de önerir.

Terapi genellikle dört ile sekiz hafta boyunca haftada bir ya da iki seans sürer; seanslar arasında evde alıştırma yapılır. Nodüllerde ilk tedavi genellikle ses terapisidir; ameliyat ancak şikâyetler terapiye rağmen sürerse düşünülür.

Gündelik ses bakımı her tedaviyi destekler: yeterince su içmek, sigara içmemek, bağırmamak ve gürültüde sesi yükseltmemek, ses yorulduğunda dinlendirmek ve reflü saptandıysa tedavi ettirmek.

Mikroskopik ses teli ameliyatı ne zaman düşünülür

Kılavuz ameliyatı, ses terapisine ve ameliyat dışı diğer tedavilere rağmen şikâyete yol açmayı sürdüren iyi huylu oluşumlarda ve iyi huylu olmayabilecek oluşumlarda bir seçenek olarak sayar. Uygulamada bu çoğunlukla düzelmeyen bir polip ya da kist, terapiye rağmen geçmeyen nodüller veya laboratuvarda incelenmek üzere çıkarılması ya da örnek alınması gereken bir oluşum anlamına gelir. Ameliyatın sizin için uygun olup olmadığına muayeneden sonra, sizinle birlikte karar verilir.

Mikrolarengoskopi adı verilen ameliyat genel anestezi altında yapılır. Ağızdan yerleştirilen metal bir tüp, yani laringoskop, ses tellerini görünür hale getirir; cerrah bu tüpün içinden mikroskop ve ince aletlerle çalışır, bu yüzden boyunda kesi olmaz. Dişler bir koruyucuyla korunur. Çoğu zaman birkaç saat sonra eve dönülür, ancak bazı kişiler bir gece hastanede kalır.

Ameliyat oluşumu çıkarır, ama ona yol açmış olabilecek ses alışkanlıklarını ortadan kaldırmaz; bu yüzden ses terapisi çoğu zaman ameliyattan sonra da sürer ve kılavuz da terapiyi cerrahi tedavinin bir parçası olarak görür.

Ameliyattan sonra ses istirahati ne demek

Tam ses istirahati, hiç ses çıkarmamak demektir: konuşmak, fısıldamak ve şarkı söylemek yoktur, boğaz temizleme ve öksürük de elden geldiğince azaltılır; bu sürede yazarak anlaşırsınız. Kısmi ses istirahati ise yalnızca gerektiğinde, kısa ve alçak sesle konuşmaktır.

Hangisinin ve ne kadar süreyle uygulanacağı çıkarılan oluşuma bağlıdır. Birleşik Krallık’taki KBB cerrahlarıyla yapılan bir anket, verilen önerilerde büyük farklar bulmuş ve bunu sağlam kanıt eksikliğine bağlamıştır. Birkaç günden yaklaşık bir haftaya kadar süreler yaygındır; kendi cerrahınızın verdiği plana uyun.

Ardından ses, sıklıkla bir ses terapistiyle birlikte, kademeli olarak kullanılmaya başlanır. İlk günlerde bol su için ve alçak sesle konuşun. Ses telinin örtüsü iyileşirken, özellikle biyopsiden sonra, ses bir süre daha kötü çıkabilir.

Ses teli ameliyatının riskleri

Bir iki gün boğaz ağrısı, bazen de boyunda tutukluk sık görülür; dudakta, diş etinde ya da dilde çabuk iyileşen küçük kesik ve morluklar da öyle. Biraz kan tükürmek genellikle bir gün içinde geçer. Laringoskop, koruyucuya rağmen dişlerde kırılma ya da hasara yol açabilir; bu, özellikle kron, köprü ve zayıf dişler için geçerlidir, bu yüzden ameliyattan önce cerrahınıza bunlardan söz edin.

Daha seyrek olarak hava yolunda şişlik gelişebilir; ilaç ya da bir gece hastanede kalmak gerekebilir. Sonrasında yerken ya da içerken öksürük oluyorsa bunu bildirin; yiyecek ya da içeceğin yanlış yola kaçtığını gösterebilir. Genel anestezinin kendine ait, seyrek görülen riskleri vardır ve bunlar ameliyattan önce sizinle konuşulur.

Ses teli iyileşirken ses bir süre kısık ya da farklı kalabilir. Bazı kişilerde, örneğin skar dokusu oluştuğunda, ses beklenenden daha az düzelir; nodüller ve polipler de onlara yol açan zorlanma sürerse yeniden oluşabilir. Sonuçlar kişiden kişiye farklılık gösterir.

Kendi sesinizle ilgili sorular, muayenenin ne gösterdiği ve size hangi tedavinin uygun olduğu, ses telleriniz görüldükten sonra muayene sırasında yanıtlanır.