Kulakların başın yanından belirgin biçimde açık durması, yani kepçe kulak, sık görülür ve çoğu kişide yalnızca doğuştan gelen bir kulak şeklidir; işitmeyi ya da sağlığı etkilemez. Bazı kişiler bunu hiç dert etmez, bazıları ise, çocuk olsun yetişkin olsun, kulaklarının başa daha yakın durmasını ister. Neler yapılabileceği her şeyden önce yaşa bağlıdır: bebeğin ilk haftalarında kulak çoğu zaman ameliyatsız şekillendirilebilir, daha sonra ise seçenek otoplasti denen kepçe kulak ameliyatıdır. Herhangi bir tedavinin size ya da çocuğunuza uygun olup olmadığı, bir KBB uzmanıyla muayenede konuşulur.
Kulak neden kepçe durur
Kepçe kulağın çoğunda belirleyici olan, kulak kıkırdağının şeklidir. Çoğu zaman kulağın üst kısmında normalde kavis çizen kıvrım, yani antiheliks, hiç oluşmamış ya da yarım oluşmuştur; bu yüzden kulağın üst kısmı dışa doğru yatar. Bazı kulaklarda ise kulak deliğinin hemen yanındaki çukur, yani konka, derindir ve bütün kulağı başın yanından uzaklaştırır. Pek çok kulakta ikisinden de biraz vardır ve aynı kişinin iki kulağı çoğu zaman birbirinden farklıdır.
Hekimler bunu kulağın arkası ile başın yanı arasındaki açıyla da tarif eder: bu açı çoğu kulakta yaklaşık 20–30 derecedir, kepçe kulakta ise belirgin biçimde daha geniştir. Kepçe kulak çoğu zaman ailede de görülür ve genellikle doğuştan vardır; bir kulak travmadan sonra da şeklini kaybedebilir. Ne kadar önemsendiği kişiye göre değişir: pek çok kişi kulaklarından hiç rahatsız olmaz, bazıları ise kulaklarından utanır ya da bu yüzden alay konusu olur ve bir değişiklik ister.
Bebeklikte ilk haftalarda kalıplama
Yenidoğanın kulak kıkırdağı alışılmadık ölçüde yumuşaktır. Anneden geçen hormonlar onu yaşamın ilk günlerinde esnek tutar; bu hormonlar yaklaşık ilk altı hafta içinde azaldıkça kıkırdak sertleşir. Bu dönemde kepçe ya da katlanmış bir kulak, kulağa bantla tutturulan küçük bir atel ya da kalıpla çoğu zaman ameliyatsız şekillendirilebilir. Kalıp genellikle birkaç hafta gece gündüz takılır ve bu sürede kontrol edilir; hafif durumlarda iki hafta yetebilir.
Burada asıl belirleyici olan zamanlamadır. Kalıplama, yaşamın ilk iki haftasında başlandığında daha etkilidir ve sonraki aylarda etkisi azalır; altı ay civarında kıkırdak genellikle bu yolla şekillendirilemeyecek kadar sertleşmiştir. Doğumda farklı görünen bazı kulaklar ilk günlerde kendiliğinden düzelir; bu yüzden başlamadan önce kısa bir süre beklemek önerilebilir. Sorunlar genellikle hafiftir: kalıbın bastığı yerde kızarıklık ya da küçük yaralar gibi. Bebeğinizin kulağı ilk günlerde açık ya da katlanmış duruyorsa bunu erkenden bebeğinizin doktoruna söyleyin.
Çocuklarda otoplasti kaç yaşında yapılır
Kulak erken çocuklukta hızla büyür ve yaklaşık 5–6 yaşında yetişkin boyutunun büyük kısmına ulaşır. Bu nedenle otoplasti genellikle beş yaşından önce yapılmaz; çocuklarda çoğunlukla 5–6 yaş civarından itibaren düşünülür. Kulak bundan sonra da, özellikle boyca, yavaş yavaş büyümeye devam eder; ancak bu yaşta yapılan bir ameliyatın bu büyümeyi engellemediği kabul edilir.
Yaş tek soru değildir; öteki soru, çocuğun ameliyatı isteyip istemediğidir. Bazen anne baba ameliyata istekliyken çocuk, kulaklarının kendisini rahatsız etmediğini söyler. Ameliyat olan, bandı takan ve sonuçla yaşayan çocuğun kendisi olduğu için en çok ağırlık taşıyan da onun isteğidir. Acele etmeye gerek yoktur: beş yaşında kulaklarını dert etmeyen bir çocukta bu konu, çocuk kendi kararını verebilecek yaşa gelene kadar bekleyebilir.
Yetişkinlerde otoplasti
Otoplasti için üst yaş sınırı yoktur ve yetişkinler ameliyat olup olmamaya kendileri karar verir. Yetişkinlerde kulak kıkırdağı çocuklara göre daha sert ve daha az esnektir; bu, kıkırdağın nasıl şekillendirileceğini etkiler. Daha büyük çocuklar ve yetişkinler ameliyatı çoğu zaman lokal anesteziyle, yani kulak uyuşturulmuş ve kendileri uyanıkken olabilir; küçük çocuklara ise genellikle genel anestezi uygulanır.
Ameliyatta neler yapılır
Ameliyat kulağın arkasından, kulağın başla birleştiği kıvrıma yakın bir kesiden yapılır; böylece iz önden bakıldığında zor görülür. Bu kesiden kıkırdak yeniden şekillendirilir: eksik kıvrım oluşturulur ve deri altına konan kalıcı (erimeyen) dikişlerle yerinde tutulur; kulak çukuru derinse başa doğru geriye alınabilir ya da küçük bir parçası çıkarılabilir. Kıkırdağı şekillendirmenin birkaç yolu vardır; hangisinin kulağınıza uygun olduğunu ve nedenini cerrahınız açıklar. Ardından cilt, çoğu zaman kendiliğinden eriyen dikişlerle kapatılır.
Çoğu zaman iki kulak aynı ameliyatta düzeltilir; yalnızca bir kulak açık duruyorsa tek kulak da düzeltilebilir. Otoplasti yalnızca dış kulağın şeklini ve duruşunu değiştirdiği için işitmenin etkilenmesi beklenmez.
Tenisçi bandı ve iyileşme
Ameliyattan sonra kulakları korumak için başın çevresine yastıklı bir sargı sarılır. Sargı genellikle ilk bir iki gün içinde kontrol edilir ve yaklaşık bir hafta içinde çıkarılır; o zamana kadar onu temiz ve kuru tutun, saçınızı da sargı çıkana kadar yıkamayın. Ardından kulakların üzerine, sporcuların taktığına benzeyen yumuşak ve esnek bir bant (tenisçi bandı) takılır; bu bant çoğu zaman önce gece gündüz, sonra birkaç hafta daha yalnızca geceleri kullanılır, böylece uykuda kulaklar yastığa bastırılıp öne katlanmaz. Bandı ne kadar süre takacağınızı cerrahınız söyler.
Kulaklar başta ağrılı ve hassastır, hassasiyet birkaç hafta sürebilir; basit ağrı kesiciler genellikle yeterlidir. Uyuşukluk, karıncalanma ve hafif morarma sık görülür ve sonraki haftalarda geçer. Çocukların çoğu 1–2 hafta içinde okula döner, yetişkinler de benzer bir sürede işe döner. Yüzmeye genellikle 4–6 hafta sonra, temaslı sporlara ise yaklaşık 8 hafta sonra dönülebilir. Kulaklar son duruşlarına otururken kıkırdak birkaç ay boyunca sert hissedilebilir.
Ameliyatın riskleri
Her ameliyatta olduğu gibi otoplastide de küçük bir kanama, enfeksiyon ve anesteziye tepki riski vardır. Erken dönemdeki iki sorun hızla tedavi edilmelidir: kulak derisinin altında kan toplanması (hematom) ve kulak kıkırdağının iltihabı (perikondrit). Sargının altındaki ağrı giderek artarsa, özellikle tek tarafta, ya da ateşiniz olursa veya kan sargıdan dışarı sızarsa aynı gün muayenehaneyi arayın.
Sonucun da sınırları vardır. İki kulak birbirinin tıpatıp aynısı olmaz; ameliyattan sonra iki kulak arasında bir fark kalabilir ya da ortaya çıkabilir. Aylar ya da yıllar içinde, ameliyat planlandığı gibi geçmiş olsa bile, bir kulak eski duruşuna doğru kısmen geri dönebilir; sonuçtan hoşnut olmamanın en sık nedeni budur ve bu durumda ek bir düzeltme konuşulabilir. Daha seyrek olarak kulak başa fazla yatık kalabilir. Kalıcı dikişler bazen deri altından ele gelebilir ya da yüzeye çıkıp alınmaları gerekebilir.
Kulak arkasındaki iz genellikle kıvrımın içinde ince bir çizgiye dönüşerek solar. Bazen kalınlaşıp kızarabilir; seyrek olarak da keloid, yani kesinin sınırlarını aşarak büyüyen kabarık bir iz oluşabilir. Bu, sizde ya da ailenizde daha önce keloid görüldüyse daha olasıdır; bu yüzden muayenede bunu belirtin.
Sonuçlar kişiden kişiye değişir ve hiçbir ameliyat kulaklara belirli bir şekli vaat edemez. Otoplasti yaptırıp yaptırmamaya ve bunun zamanına, kulakları söz konusu olan kişi karar verir; çocuklarda bu, anne babasıyla birlikte çocuğun kendisi demektir. Kendi kulaklarınız ya da çocuğunuzun kulakları hakkındaki sorularınız muayenede yanıtlanır.